a
§ Tác giả: Robyn Coggins | Nguồn: Wilson Quarterly
Biên dịch: Uong Uyen | Hiệu đính:  Dexter
01/10/2017

Sau một bài phóng sự đặc biệt khủng khiếp – ISIS chặt đầu người, tông xe tập thể, một gia đình bị thiêu sống trên giường trong một cuộc hỏa hoạn – tôi thường tự hỏi liệu sự kết thúc bi thảm đó có phải là tồi tệ nhất không. Sự bất ngờ, nỗi đau, sự sợ hãi bóng tối đang treo lơ lửng trên đầu.

Nhưng gần đây, tôi đã nghĩ rằng đó là câu hỏi đối lập mà rất cần được hỏi: cách tốt nhất để ra đi là gì? Nếu được toàn quyền lựa chọn cách để kết thúc cuộc đời từ một chiếc máy kỳ dị, bán vô hạn cách để ra đi, bạn sẽ chọn cách nào?

Nếu nó có ích, hãy đặt mình vào tư duy đó sau một vài ly rượu với bạn bè – bạn của bạn hỏi một điều gì đó mơ mộng, ví dụ như nơi mà trên cả thế giới bạn thích đến du lịch, hoặc nếu bạn có thể ngủ với bất kỳ người nổi tiếng nào, người đó sẽ là ai? Trừ khi câu trả lời này thậm chí còn mang tính cá nhân hơn.

Có rất nhiều cách để suy nghĩ về câu hỏi này. Liệu tôi có muốn biết khi nào tôi sắp chết không, hay là để bị bất ngờ? (Ý tôi là, bất ngờ như một sự kiện không thể tránh khỏi có thể xảy ra.) Tôi có muốn được tỉnh táo để tôi có thể thực sự có thể trải nghiệm cái chết như là một quá trình? Hay là sẽ hay hơn nếu tôi lờ mờ cảm nhận nó?

Nhiều khảo sát cho thấy  ¾ dân số Mỹ muốn được ra đi tại nhà, mặc dù sự thật là với hầu hết người Mỹ, lên đến 68%, sẽ ra đi tại bệnh viện hoặc những trung tâm y tế khác. Cũng có nhiều người nói họ muốn được ra đi trên giường, nhưng hãy xem điều đó thực sự là như thế nào: chỉ nằm đó trong khi trái tim bạn đập yếu dần, hai lá phổi chuẩn bị ngừng phập phồng. Nằm đó quá lâu cũng làm cho bản thân cảm thấy khó chịu – bất kỳ ai dành những ngày cuối tuần lười biếng trên giường đều có thể cho bạn biết như vậy – và điều này lại làm dấy lên thêm một câu hỏi còn sâu xa hơn: chúng ta có nên kỳ vọng sự thoải mái khi chúng ta rời xa cuộc sống này?

Thỉnh thoảng tôi nghĩ bị tông trong khi đang đi bộ trên phố lại là một cách hay để ra đi. Nhanh, ngọt ngào, và đầy bất ngờ; không lo lắng, không có thời gian cho cái đau ập đến. Chắc chắn, nó sẽ làm những người xung quanh vô cùng chấn động, nhưng ai biết được – cái chết của bạn có thể gây ra một phong trào xã hội, một câu chuyện kéo dài năm này sang năm khác giúp giới truyền thông, luật pháp và hình sự tốn rất nhiều giấy mực. Thật là một cái chết đáng giá! Nó có thể có ý nghĩa gì đó. Điều đó có là gì với bạn không – rằng cái chết của bạn giúp hoặc thay đổi cuộc sống của người khác? Nếu không, bạn có thể tự hỏi, vậy còn cuộc sống của bạn thì sao?

Đây là những câu hỏi rất nặng ký – nhưng quan trọng – mà không thường xuyên xuất hiện.

Tôi tò mò sao người ta có thể trả lời câu hỏi này, vì thế tôi bắt đầu hỏi đồng nghiệp và bạn bè của tôi về kịch bản cho cái chết của họ (vâng, tôi là một người hay khuấy động các bữa tiệc.) Tôi nhận được rất nhiều loại câu trả lời. Nhảy dù trong cơn phê thuốc lần thứ hai (vì bạn muốn tận hưởng niềm vui trong lần thứ nhất, theo một người đồng nghiệp.) Chết đuối, vì cậu ta nghe nói sẽ được ra đi một cách bình yên một khi cơn hoảng loạn bị xóa bỏ. Đột kích vào một lâu đài và chiến đấu với kẻ thù bằng một thanh gươm để cứu một cô gái, người mà sau đó sẽ cùng anh ta làm tình, và trút hơi thở cuối cùng của mình trước khi làm chuyện đó. (Tội nghiệp cô gái đó!) Một người bạn trai cũ của tôi từng nói rằng, lần đầu tiên khi anh không thể kiểm soát vấn đề về ruột của mình, anh sẽ lái xe đến Grand Canyon1 và nhảy xuống.

Câu trả lời không có gì nghiêm túc của tôi là bị cù cho đến chết.

Nôm na là con trai thường ít “màu mè” hơn trong câu trả lời của họ, trong khi những người lớn tuổi và những người phụ nữ tôi nói chuyện với thì lại đưa ra những câu trả lời đắn đo hơn hay ngồi im lặng. Chờ đã, bạn hỏi gì vậy? Tôi sẽ lặp lại câu hỏi đó. Một khoảng lặng. Hmm.

Một câu trả lời cũ xuất hiện khá nhiều: chết vì tuổi già trên giường, vây quanh là gia đình. Một y tá mà tôi hỏi chuyện có một quan điểm hơi khác: trên giường, vây quanh bởi gia đình, và chết vì suy thận. Giữa những người y tá đó, có một sự đồng thuận cho rằng cách hay nhất để ra đi nếu bạn đã đến gần với cái chết và đang được quan tâm sâu sắc – bạn chỉ là lịm đi và ngừng thở, một y tá Hồi sức cấp cứu (ICU) nói với tôi. Trong ngành y, có một cuộc tranh luận về việc cái chết thanh thản do suy thận thực sự là như thế nào, nhưng thực sự là, bạn có thể hỏi ai?

Tất cả những câu trả lời này đều thú vị, nhưng người bạn y tá của tôi làm tôi thắc mắc về những người phải thường xuyên làm việc với cái chết – họ sẽ nghĩ gì về cái chết tuyệt vời nhất? Họ có nghĩ về nó không? Chắc chắn những người làm việc trong bệnh viện, bác sĩ, chuyên gia ung thư học, người ủng hộ quyền được chết, các nhà sinh học về tế bào ung thư, các nhà đạo đức sinh học, và những người tương tự có một cái nhìn đặc biệt về cái chết. Những tiêu chuẩn đầy đủ hơn về mặt thông tin của chúng có thể là gì cho câu hỏi “cái chết tuyệt nhất” của tôi?

Tôi bắt đầu với một kịch bản mà tôi nghĩ là hầu hết mọi người sẽ đồng ý – một cái chết lý tưởng là một cái chết không đau đớn.

***

Hóa ra là, cái chết không đau đớn là cách suy nghĩ của rất nhiều người Mỹ khi nghĩ về cái chết.

Jim Cleary một bác sĩ tại Madison, Wisconsin, chuyên khoa chăm sóc giảm đau cho bệnh nhân, giảm đau do các bệnh liên quan đến ung thư, và thảo luận về các ca chẩn đoán khó với bệnh nhân. “Tám mươi phần trăm dân số thế giới không tiếp cận với nhóm thuốc giảm đau opioid,”2 ông nói với tôi. Nó bao gồm morphine, fentanyl, oxycodone, và nhiều loại thuốc khác được sử dụng để làm giảm đau cho bệnh nhân ở Hoa Kỳ. Cleary là giám đốc nhóm nghiên cứu chính sách và giảm đau của Tổ chức Y tế Thế giới, tổ chức đang nỗ lực đưa các loại thuốc giảm đau này đến các quốc gia khác đang cần để giúp đỡ những nạn nhân bị bỏng và chấn thương, bệnh nhân ung thư và phụ nữ sinh con.

Khi ông chữa bệnh cho các bệnh nhân ung thư Mỹ, ông thường cẩn thận không nói rằng cái chết sẽ thoải mái. “Tôi không thể hứa là sẽ không đau,” ông nói. Điều ông có thể hứa là ông sẽ cố gắng hết sức để giúp bệnh nhân kết thúc cuộc sống của họ như họ muốn. “Hãy lắng nghe bệnh nhân của bạn,” ông nói với các đồng nghiệp, “họ có câu trả lời.”

Cleary nói bạn có thể tập hợp những cách ra đi thành những loại khác nhau. Đầu tiên là cái chết bất ngờ. “Điều này sẽ không diễn ra với hầu hết chúng ta,” ông nhanh chóng giải thích. Loại khác là ra đi từ từ, điều mà hầu hết chúng ta sẽ trải nghiệm. “Sự thật là chết vì ung thư,” ông nói, “nơi bạn có thể thực sự biết điều gì đang xảy ra, và bạn có thể nói lời từ biệt.”

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, cứ 4 người đàn ông thì sẽ có 1 người gặp nguy hiểm với việc chết vì ung thư, và với phụ nữ thì tỷ lệ đó là 1 trên 5. (Việc ghi chú lại rất quan trọng vì những con số này chỉ là chỉ việc chết vì một trong nhiều loại ung thư, từ bọng đái đến não, từ tuyến tiền liệt đến buồng trứng.) Điều lạ lùng là cứ 1 trong 2 người đàn ông sẽ bị phát triển bệnh ung thư, còn phụ nữ là 1 trong 3. Đó thực sự là sự thật.) Trong những trường hợp ra đi từ từ, hầu hết các sự chăm sóc lại không kéo dài sự sống nhiều như kéo dài quá trình ung thư, một sự thật được ghi nhận bởi nhiều chuyên gia kết thúc sự sống, từ bác sĩ phẫu thuật và tác giả Atul Gawande đến các bệnh nhân ở bệnh viện.

Cleary nghĩ rằng ý tưởng về cái chết “tuyệt vời nhất” hay một cái chết “hay” có thể có chút nhầm lẫn, như thể đây là một cuộc thi hay một cái gì đó mà một người có thể thất bại. Ông thích cụm từ “cái chết lành mạnh” hơn, nó không phải là một “phép nghịch hợp” như nó có vẻ thế. Với ông, cái chết lành mạnh có nghĩa là cái chết “được chuẩn bị chu đáo, được mong đợi, và những người khác biết về nó.”

Ý tưởng về một cái chết “tuyệt vời nhất” hay cái chết “hay” có chút nhầm lẫn – như thể nó là một cuộc thi. Cleary thích cụm từ “cái chết lành mạnh” hơn.

Ông nói: “Xã hội phải làm nhiều, nhiều hơn nữa để chấp nhận cái chết như là một phần của cuộc sống. Vì vậy, thay vì nói về ‘cách tốt nhất để chết’, chúng ta sẽ bình thường hóa cái chết như thế nào?” Ở một đất nước nơi các nhà tang lễ xử lý cái chết và thân xác của chúng ta không còn đặt nhiều ngày trong nhà nữa, chúng ta đã được loại bỏ khỏi toàn bộ thử thách.

Nguồn ảnh: Unsplash

Tuy nhiên, tôi vẫn hỏi Tiến sĩ Cleary để trả lời câu: Ông sẽ chọn cách chết như thế nào? “Liệu nó có phải là cái chết đột ngột khi đi dọc theo bãi biển ở Florida?” Anh ta mạo hiểm, rồi nhanh chóng cân nhắc. “Nhưng nếu gia đình bạn không biết bạn đã chết – bố đi dạo hoặc chạy và không trở lại – có tốt cho họ không? Nó có thể tốt cho tôi, nhưng nó có thể không được tốt cho họ.”

***

Tại nhiều bệnh viện ở Mỹ, bạn sẽ tìm thấy những người đại diện từ tổ chức tình nguyện phi lợi nhuận No One Dies Alone – NODA, được thành lập năm 2002 bởi một y tá có tên là Sandra Clark. Nguyên tắc thành lập của NODA là không ai sinh ra là một mình, và cũng không ai chết một mình.

Các tình nguyện viên NODA làm việc theo nhóm chín người. Mỗi người mang một máy nhắn tin 24 giờ một ngày trong ca làm việc của họ, để một trong số họ luôn sẵn sàng để can thiệp vào một sự ra đi. Thông thường, một y tá gọi điện thoại gọi người tình nguyện của NODA. Phần lớn những người mà NODA ghé thăm đều trong tình trạng hôn mê. Nhưng điều đó không có gì khác biệt, nguyên tắc này vẫn tồn tại; hôn mê hay không, nó vẫn quan trọng đối với ai đó – bất cứ ai – có mặt ở đó.

Anne Gordon, giám đốc đương nhiệm của chương trình NODA, đã giúp các bệnh viện trên toàn quốc bắt đầu chương trình tại cơ sở của họ. Cô có một thế giới quan tương tự như Cleary, và khác với mong đợi mà hầu hết người Mỹ có về cái chết.

Gordon nói: “Chết là một quá trình, chứ không phải [chỉ] là hơi thở cuối cùng.” Nếu bạn là bệnh nhân đang trong quá trình chết, có một giao thức cụ thể để tạo điều kiện cho các dịch vụ của NODA. Bạn cần được chết một cách chủ động – ước tính sẽ vượt qua trong ngày hôm sau hoặc lâu hơn. (“Các y tá dày dạn kinh nghiệm có thể nói,” Gordon cho biết đó là lý do tại sao họ thường là những người tình nguyện viên của NODA). Bạn phải đạt đến điểm mà bạn sẽ không nhận được bất kỳ can thiệp nào nữa – điều đó có nghĩa là chỉ có chăm sóc thoải mái, với yêu cầu “không sống lại.” Và bạn phải không có gia đình hoặc bạn bè kề bên khi bạn ra đi.

Không ai? Làm sao mà một người lại không có ai đến thăm viếng khi họ chết?

“Đôi khi người ta sống lâu hơn người khác, hoặc họ bị ghẻ lạnh,” Gordon giải thích. Có lẽ họ có gia đình, nhưng vì lý do nào đó, những người thân yêu phải rời đi, hoặc sống cách rất xa, hoặc không thể chịu nổi khi phải có mặt ở đó. Một số bệnh nhân là người vô gia cư, và cũng như những ngày khỏe mạnh của họ, không có ai kề cạnh để an ủi họ. Dù vì lý do gì, NODA sẽ ở đó.

Gordon nói: “Chết là một quá trình, chứ không phải [chỉ] là hơi thở cuối cùng.”

Như Gordon nhận thấy, cái chết là một hành động có ý nghĩa, và quá trình – cái mà cô gọi là “gia đình nhân loại đến bên nhau” – là một hành động có chủ đích và đầy tình yêu. “Tôi thấy toàn bộ quá trình rất hấp dẫn,” cô nói. “Đó là kinh nghiệm chia sẻ của chúng tôi – một sự chuyển đổi quan trọng mà tất cả chúng ta đều chia sẻ.”

Gordon, một người sinh ra trong Thời kỳ Baby Boomer3, nhìn thấy công việc của cô và mối quan tâm của cộng đồng gần đây về các vấn đề cuối cùng-của-cuộc đời như là một sản phẩm phụ của quá trình lão hóa của cô – một sự mở rộng của việc nâng cao nhận thức của những năm 1960 và “một trong những tiếng vang tốt” từ thời đại đó , cô nói một cách châm biếm. “Khi chúng tôi tiến gần hơn với cái chết, chúng tôi muốn nói về những điều này.”

“quán cà phê dành cho cái chết”, ngoài giờ thưởng thức cà phê nơi mà những người bạn và những người lạ tụ họp với nhau, ăn bánh, và nói về cái chết. Có những cuộc nói chuyện chuyên sâu nơi mọi người chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về sự mất mát và đau buồn. Có những quyển sách bán chạy nhất về việc phải đối mặt với cái chết của bạn và làm thế nào để chuẩn bị cho cái chết – tinh thần, gia đình và tài chính. Ngay cả Costco, một doanh nghiệp bán lẻ khổng lồ, cũng bán quan tài bên cạnh những chiếc lốp giá rẻ và những chuyến đi giảm giá. Dù vậy, nó hầu hết chỉ là sự ồn ào nho nhỏ. Cái chết không bao giờ được thảo luận đầy đủ, chỉ có những gợi ý từ bên lề.

Gordon tin rằng ngay bây giờ – với những người sinh ra trong Thời kỳ Baby Boomer bước vào tuổi nghỉ hưu, nhiều người đã mất cha mẹ của họ, và nhiều người khác đến để tìm hiểu cái chết của chính họ – là thời điểm để nói về vấn đề này như là một nền văn hóa, để thảo luận về quá trình chết theo các điều khoản cụ thể, vượt ra khỏi những cuộc nói chuyện phiếm hay những sự nhắc tới rụt rè. “Khi cái chết là một khái niệm hàng ngày”, như nó có thể ở Bhutan, cô ấy nói, “nó không quá đáng sợ. Điều quan trọng là chất lượng cuộc sống.”

Khi tôi hỏi Gordon cô ấy muốn ra đi như thế nào, cô ấy quở trách. “Tôi không có câu trả lời. Tôi nghĩ nó sẽ là điều thích hợp cho tôi.”

***

Pamela Edgar là một người hỗ trợ (doula) cho các ca tử vong và nhà điều trị tâm lý ở Brooklyn, New York. Tương tự người hộ sinh giúp các bà mẹ sinh em bé, người hộ tử giúp người ta ra đi trong những giây phút cuối đời.

Edgar đã lớn lên cùng với một người mẹ làm việc trong các nhà dưỡng lão, và Pamela trẻ tuổi đôi khi được dẫn đi cùng, thăm những con người ở các giai đoạn khác nhau trong cuộc đời, kể cả những người ở giai đoạn cuối. Khi lớn lên, Edgar đặc biệt quan tâm đến những tháng cuối tháng này: “Loại mối quan hệ nào mà bạn có thể có với một người khi đó có thể là một trong những mối quan hệ mới cuối cùng của họ? Điều đó có thể là gì?” cô tự hỏi.

Edgar đã làm việc trong viện dưỡng lão cho bệnh nhân loạn trí và các đơn vị khác trong tám năm. Sau khi làm việc tại một bệnh viện Cựu chiến binh trong suốt thời gian thực tập như một nhà trị liệu nghệ thuật sáng tạo, cô đã yêu cầu chuyển đến nhà tế bần. (“Chưa ai từng yêu cầu điều đó cả!” cô nhớ lại câu trả lời của người giám sát khi ấy) Trong suốt ba năm qua, cô đã là cố vấn cho những giây phút cuối cùng của cuộc sống cùng với tổ chức Compassion & Choices. Tổ chức này chủ yếu được biết đến với chủ trương ủng hộ luật quyền được chết ở cấp tiểu bang, nhưng nó cũng giúp bất cứ ai tìm kiếm sự trợ giúp để “lên kế hoạch và đạt được cái chết hoàn hảo.” Là một nhà trị liệu tâm kịch,” Edgar nhẹ nhàng nói, “tôi nhìn rất nhiều về vai trò mà mọi người giữ trong cuộc sống của họ, và một trong những điều tôi thực sự thấy – và đây là một chút liên quan đến cách tốt để chết – tôi thấy rằng đối với rất nhiều người, rất nhiều thời gian trong cuộc sống của chúng ta dành để làm. Chúng ta có thể làm gì cho người khác, làm thế nào chúng ta xác định chính mình bằng những vai trò mà thực sự thể hiện những gì chúng ta có thể làm, hoặc những gì chúng ta . Và khi mọi người già đi, tất nhiên, hệ thống vai trò này sẽ nhỏ hơn, và thường người ta không thể làm tất cả những gì họ làm được trước đó. Tôi nghĩ đây thực sự là một khoảnh khắc thú vị đối với mọi người: Danh tính của họ là gì, và bây giờ họ là ai?”

Đối với nhiều người, cái chết đang trở thành sự điều khiển và tự trị, cô nói. “Đây là những điều tôi vẫn có thể làm và những gì tôi vẫn có thể kiểm soát được thực sự quan trọng đối với một số người.”

Những người khác nhận được sự động viên tinh thần. Edgar chia sẻ ví dụ về một bệnh nhân khoảng 70 tuổi của mình, những người đã được chẩn đoán bị bệnh ALS và mất khả năng làm nhiều thứ mà ông yêu thích. “Ông quyết định rằng ông đã sẵn sàng, và ông và vợ ông mô tả rằng “linh hồn của ông đã thoát ra khỏi cơ thể.” Ông đã được chăm sóc bởi nhà tế bần và ông đã quyết định ngừng ăn uống, và người vợ đã được rất nhiều sự hỗ trợ, và nhà tế bần đã thực sự xuất sắc và có ích đối với họ. Đó là một sự ra đi rất yên bình cho ông ấy.”

Bình yên. Đặc biệt là trong trường hợp bệnh thoái hóa, “bình yên” dường như là một tiêu chí không thể thiếu cho cái chết “tốt nhất”.

Edgar đã đặc biệt bị ảnh hưởng bởi việc nhìn thấy sự lựa chọn từ bệnh nhân. Nhiều người trong số những người mà cô làm việc từ những ngày đầu trong sự nghiệp của cô muốn về nhà, vì cái mà cô gọi là “mô hình y tế” của người chết, không bao giờ là có thể. Sau khi giúp hàng trăm người với cái chết của họ – giúp họ viết những di chúc, quyết định điều trị cuối cùng, giúp đỡ những người thân trong quá trình chuyển đổi – cô ấy đã phát triển ý tưởng về một cái chết tốt dựa trên nền tảng tâm lý học của cô ấy. Chắc bạn đã nghe về nó trước đây: buông tay.

Nguồn ảnh: Unsplash

Edgar nói: “Cuối cùng, chúng ta đang đi vào một cái mà ta không biết được.” Ngay cả khi mọi người nghĩ hoặc có ý tưởng về những gì tiếp theo sẽ xảy ra, sự thật là, chúng tôi không có bằng chứng. Vì vậy mà có cảm giác đi vào ngõ cụt và mọi người cảm thấy sẵn sàng – cơ thể, tâm trí, và tinh thần? Họ có thực sự sẵn sàng để ra đi?”

Đôi khi, Edgar nói, cơ thể và tâm trí đã sẵn sàng, nhưng người đó thì lại chưa. Hoặc ngược lại – người đó cảm thấy sẵn sàng về mặt tinh thần, nhưng cơ thể của họ vẫn giữ lại.

“Câu trả lời của cá nhân của tôi cho cách tốt nhất để ra đi là sẵn sàng, như thể chất, tình cảm, tinh thần sẵn sàng để ra đi.”

Trước khi kết thúc cuộc trò chuyện, cô nhấn mạnh một điểm: “Cuộc sống và cái chết không phải là những sự đối lập”, cô nói. “Chúng tôi vẫn chưa tìm ra cách để dừng lại cái nào. Chúng là đối tác.”

***

Vào mùa thu năm 2014, câu chuyện về Brittany Maynard đã dấy lên các cuộc trò chuyện về chủ đề này. Maynard, một cô gái 29 tuổi, được chẩn đoán mắc bệnh ung thư não không thể chữa khỏi, gây ra chứng động kinh, song thị, đau đầu và các triệu chứng khủng khiếp khác mà chắc chắn sẽ tăng lên cho đến khi cô chết.

Khi nhìn vào tương lai mình, Maynard quyết định rằng cô ấy muốn kết thúc cuộc đời mình theo cách của riêng mình với sự trợ giúp của phép trị liệu hợp pháp. Thật không may, cô ấy đã sống ở California, nơi này không cho phép các bác sĩ viết các đơn thuốc chấm dứt cuộc đời. Vì vậy, Maynard, chồng cô, và mẹ cô dọn đến Oregon, nơi mà quyền được chết được công nhận hợp pháp.

Thông qua những cuộc kiểm tra, Maynard hợp tác với công ty Compassion & Choices để truyền bá về cuộc hành trình của cô ấy cho một cái chết tốt. Câu chuyện của cô xuất hiện trên trang bìa của tạp chí People, được phát trên CNN, Meredith Vieira Show, ở USA Today, trên các mặt sau trang xã luận của tờ New York Times – bạn gọi đi. Một người phụ nữ trẻ như thế này phải đối mặt với một số phận khủng khiếp: nó hấp dẫn, thậm chí nóng hổi, và khó mà quay lưng lại với tin tức này.

Bỏ qua những niềm tin cá nhân của bạn về đạo lý của tình huống này trong một chút và suy nghĩ về những gì bạn sẽ làm khi gặp phải một chẩn đoán cuối cùng đầy đau đớn. Bạn có tìm kiếm chăm sóc y tế cho đến hơi thở cuối cùng, đòi hỏi hóa chất từ ​​giường bệnh của bạn? Hoặc bạn có muốn đi mà không cần những thứ đó, để cho căn bệnh này diễn ra tự nhiên? Bạn sợ cách nào nhất?

David Grube là một bác sĩ gia đình ở Oregon, nói theo cách riêng của ông, đã “đưa những đứa trẻ đến thế giới và hát trong đám tang của mọi người.” Ông muốn chết theo cách “cảm thấy hoàn hảo và chỉ là việc không thức dậy.” Trong sự nghiệp 35 năm của mình, ông đã kê các toa thuốc tử cho khoảng 30 bệnh nhân (mặc dù được gọi là “hỗ trợ tử vong”, như nó thường được gọi, chỉ hợp pháp ở Oregon – và lần đầu tiên ở Mỹ – năm 1994). Ông đã không kê toa thuốc của Maynard, nhưng ông đã nói với tôi về quá trình trợ giúp trong cái chết của một bệnh nhân.

Grube, giám đốc y tế của công ty Compassion & Choices, nói rằng mặc dù nhiều người hỏi xin đơn thuốc này, nhưng ít khi họ kết thúc cuộc sống bằng cách sử dụng chúng. Các đơn thuốc yêu cầu một cuộc đánh giá tâm lý, chứng nhận từ hai bác sĩ khác nhau, và thời gian chờ là 15 ngày trước khi chúng được sử dụng. Các liều gây tử vong sẽ là một liều thuốc ngủ (barbiturate) như pentobarbital, một loại thuốc an thần cũng được sử dụng trong việc giúp động vật ra đi – đó là thuốc giống như “thuốc ngủ” đã giết chết Marilyn Monroe, Grube ghi nhận – hoặc secobarbital, loại gây mê và trợ giúp ngủ. Một người như Brittany Maynard có thể sẽ khuấy thuốc vào một ly nước trái cây, uống nó, và chờ đợi những tác dụng của nó.

Trong thông điệp cuối cùng của mình gửi đến cộng đồng, Maynard đã viết: “Thế giới là một nơi tuyệt vời, du lịch là thầy giáo vĩ đại nhất của tôi, bạn bè thân thiết của tôi và người thân là điều tôi quan tâm nhất. Tôi thậm chí có một nhiều người đứng xung quanh giường hỗ trợ tôi khi tôi gõ những lời này… Tạm biệt thế giới. Hãy lan tỏa nguồn năng lượng tích cực. Hãy đối xử tốt với mọi người!” Chồng cô, Dan Diaz, nói khi cô uống thuốc, “Không khí trong nhà rất yên bình, rất yêu thương.” Trong vòng năm phút, cô thiếp đi. Rồi cô qua đời.

Grube nói rằng nó thường xảy ra với những trường hợp này: trong vòng một hoặc hai giờ, người ta ngừng thở và trải nghiệm “cái chết đơn giản, thanh bình.” Hiếm khi bệnh nhân uống thuốc với một ly sữa hoặc với một lượng lớn liều thuốc chống co giật (ảo giác không tự động biến mất với bệnh tật giai đoạn cuối), nhưng khi đó đôi lúc họ sẽ thức dậy. Nhưng khi được thực hiện theo đơn thuốc, hầu hết những người chọn để kết thúc cuộc đời của họ theo cách này sẽ ra đi với sự yên bình như Maynard. Đó là, trong một từ thôi, thanh thản.

Một thuật ngữ khác cho hành động của Maynard là “sự trợ giúp của bác sỹ”, nhưng Grube hoàn toàn phản đối khái niệm này. “Họ không muốn chết!” Ông nói. “Tự tử là một từ độc hại… và từ ngữ là dao mổ; chúng có thể chữa lành, tử tế, hoặc huỷ hoại ai đó.” Một số đồng nghiệp của Grube thì thích thuật ngữ “sự trợ giúp của bác sĩ” này, trong khi những người khác lại nói về “quyền được chết“. Công ty Compassion & Choices đã tạo nên các giá trị của nó dựa trên ngôn ngữ của mình để thảo luận về các trường hợp như Brittany Maynard: “cái chết với phẩm giá.” Một phần do hành động của Maynard, Nhà lập pháp California và Thống đốc Jerry Brown đã thông qua “Đạo luật về chấm dứt quyền sống” vào tháng 10, ngay trước ngày giỗ đầu tiên của cô.

Grube nói hầu hết những người yêu cầu các đơn thuốc này đều được giáo dục, có động lực và tự tin vào chính mình. Những gì họ muốn, ông giải thích, là xác định thời điểm cái chết sắp xảy ra của họ.

Nguồn ảnh: Unsplash

Điều khiển. Khi bệnh tật đang kiểm soát thân thể và tâm trí của bạn, khi bạn đã mất đi niềm vui trong những điều mà bạn yêu thích, khi bạn đang đau đớn, khi bạn đang chịu đựng và bạn sợ trở thành gánh nặng cho những người xung quanh bạn, khi bạn không còn có thể làm gì khác ngoài việc chờ đợi cái chết, có sức mạnh để uống – hoặc không uống – thuốc để kết liễu cuộc đời có thể là một sự thoải mái nhất. Nhưng đó là một đường lối đạo đức.

Là một nhà triết học và nhà đạo đức sinh học tại Đại học Vanderbilt, John Lachs luôn xem xét các trường hợp này. Mẹ của ông, Magda, sống đến 103 tuổi, nhưng với số lượng bệnh tật liên quan đến tuổi tác ngày càng tăng, ông đã viết trong cuốn Các cuộc Tranh luận Đương đại về Đạo đức Sinh học, “sống lâu hơn dường như vô ích: đau đớn, xấu hổ và sự cách biệt trong giao tiếp ngày càng làm lu mờ đi sự lạc quan và niềm vui mà bà đã luôn luôn có trong cuộc sống. Bà quyết định rằng bà sống như thế là đã đủ và bà đã sẵn sàng để chết.”

Magda đã dự trữ để uống một lượng quá liều thuốc, nhưng bà đã đánh mất chúng trong một lần nào đó. Bà đã cố gắng để chết bằng cách kiêng ăn và uống, nhưng, như Lachs nói, “có đủ tình yêu của cuộc sống còn lại trong bà ấy để khiến bà không duy trì được tình trạng này đủ lâu.”

Có ổn không khi giúp người khác chết? Lachs lập luận rằng “các bác sĩ nên giúp chúng ta trong mọi giai đoạn của cuộc đời”, bao gồm cả quyết định cuối cùng. Hơn nữa, thực hiện quyền tự do – trong trường hợp này, là tự do lựa chọn để chấm dứt cuộc sống của mình – không giống như tuân theo các quy tắc đạo đức. “Chúng ta có quyền chấm dứt cuộc sống của mình ngay cả khi điều đó là sai trái,” Lachs nói – với một sự cảnh báo quan trọng. “Những người trưởng thành khỏe mạnh đề nghị tự tử không thể đòi hỏi sự trợ giúp của người khác… Tình hình hoàn toàn khác với tự tử là điều có thể chấp nhận được.”

Đối với Lachs, bối cảnh là điều quan trọng nhất. “Chúng tôi không muốn mọi người chọn cái chết thay vì sống,” anh ấy nói với tôi. Nhưng khi cái chết gần đến, và người đó đang đau khổ, luận cứ nào có thể chống lại nó?

Triết gia này đã phát triển một bộ năm tiêu chuẩn cho cái chết lý tưởng:

  1. Phải sau khi một người đã cạn kiệt hết mục đích của mình; không có gì để anh ấy thực sự làm được nữa.
  2. Tương ứng với sự mất đi mục đích là làm giảm năng lượng – tinh thần và thể chất.
  3. Các công việc của người đó cần phải theo thứ tự – giấy tờ, di chúc, lời tạm biệt, tất cả những thứ đó.
  4. Người đó cảm thấy mình đang để lại một thứ gì đó tốt – “Tôi đã không sống một cách vô ích.”
  5. Cái chết nên nhanh chóng và không đau đớn.

Lachs đã nhìn thấy và nghe nói về những người gần chết nhưng vẫn nán lại. “Nó tốt hơn rất nhiều khi các điều kiện khác được đáp ứng và họ chỉ cần vượt qua,” Lachs nói. “Lý tưởng nhất là cuộc sống sẽ cho bạn cơ hội để sẵn sàng cho cái chết.”

“Không ai có thể sống sót được qua cuộc sống. Ván cược này sẽ thua. Cuộc sống là không chắc chắn. Chúng ta nghĩ rằng nó không phải, và sự bất ngờ là tên của trò chơi. Nhưng cuối cùng, chúng ta sẽ phải đối mặt với sự kết thúc của nó.”

Magda, mẹ của Lachs, cuối cùng đã vượt qua được cách “lẩn tránh” mà các nhân viên chăm sóc sức khoẻ đôi khi giải quyết một cách thầm lặng: một y tá đã đưa ra một giải pháp morphine làm giảm chức năng phổi của Magda và cuối cùng đã đẩy nhanh cái chết của bà.

Cách tốt nhất để ra đi là gì? Đó là một câu hỏi mà Lachs đã dành thời gian xem xét. Câu trả lời yêu thích của ông đến từ một đồng nghiệp y khoa, nhưng đó là một câu chuyện xàm cũ: bị một người chồng nổi giận bắn chết lúc 90 tuổi khi đang đi ngủ với vợ của người đàn ông nghịch súng.

Trừ khi đó, Lachs nói, ông muốn chết theo cách đáp ứng các tiêu chí của ông – một cách nhanh chóng, của một cơn đau tim.

***

Một trong những người cuối cùng tôi đặt ra câu hỏi của tôi là Doris Benbrook, giám đốc nghiên cứu về ung thư phụ khoa tại Đại học Oklahoma. Chuyên môn của cô ấy khác nhiều so với nhân viên chăm sóc sức khoẻ mà tôi đã nói ở trên – cô ấy nghiên cứu ung thư ở mức độ tế bào, đặc biệt là quá trình chết tế bào. Mức độ chết của vi thể có cho chúng ta cách nào khác để nghĩ đến cách tốt nhất để ra đi?

Theo nghĩa cơ bản nhất của nó, một tế bào ung thư nhân lên và bắt đầu gây ra rắc rối cho cơ thể. “Ở cấp cơ quan và mô, nó ăn vào các cơ quan quan trọng. Nó phát triển, nhân bản, phân chia.” Điều đó làm tắc các cơ quan, chảy vào các hệ thống khác, và làm cho cơ thể chết dần đi. Thật hoàn toàn không công bằng với một thứ rất nhỏ như thế. Một số bệnh ung thư bạn hầu như không cảm thấy, giống như ung thư buồng trứng, trong khi những loại khác, như ung thư xương, gây ra nhiều đau đớn.

Công việc của Benbrook với các tế bào tự chết theo chương trình (apoptosis) nhằm mục đích dập tắt sự tăng trưởng đó, tìm ra cách tắt cái công tắc tử thần hiện có của tế bào để nó không thể tàn phá như vậy. Nhiều năm kể từ bây giờ, cô hy vọng, các bác sĩ thậm chí có thể sử dụng cơ chế này như là một phương pháp phòng ngừa ung thư.

Điều thú vị là, CPR và những nỗ lực về tim mạch khác giúp người ta duy trì sự sống đi theo con đường khác: “Họ muốn ngăn chặn tế bào chết”, Benbrook lưu ý. Vì vậy, có rất nhiều cách khác nhau để suy nghĩ về giai đoạn cuối của một tế bào có ý nghĩa đối với sự kết thúc của con người. Nhưng các tế bào chết liên tục, và một vài tế bào chết ở đây và ở đó thì không giết chết một người. Mặc dù các tế bào của chúng ta chết cùng chúng ta, cô nhấn mạnh rằng mức độ vi mô không phải là nơi thích hợp khi xem xét việc chết.

Tuy nhiên, câu trả lời của cá nhân cô đối với cách tốt nhất để chết, lại là câu trả lời yêu thích nhất của tôi, nếu chỉ vì hình ảnh của nó.

“Tôi muốn chết bằng cách đóng băng cho đến chết,” cô nói. “Bởi vì từ những gì tôi hiểu về quá trình đó, bạn cuối cùng chỉ bị tê và không cảm thấy gì cả. Tôi đã có trải nghiệm về sự đau đớn khủng khiếp. Tôi không bao giờ muốn làm điều đó nữa. Tôi muốn ra đi một cách thanh thản.”

Thú vị. Nhưng nơi cô ấy muốn đóng băng cho đến chết mới là thứ lay động tôi.

“Tôi nghĩ rằng nếu tôi chỉ ngồi trên một tảng băng trôi ở Bắc Băng Dương, đó sẽ là một cái chết thanh bình. Tôi có thể nhìn ngắm các ngôi sao, tôi có thể nghĩ về cuộc sống, và đó có thể là một trải nghiệm hay”.

Không khí ban đêm lạnh như băng thổi qua cơ thể bạn. Sự tĩnh lặng chết người của thiên nhiên bị gián đoạn chỉ bởi các đợt sóng của đại dương và thỉnh thoảng những chú cá nhảy lên khỏi mặt nước. Cảm giác lạnh giá của những giọt nước mắt của bạn đóng băng khi bạn nhìn lên chòm sao Gấu Lớn (Great Bear) lần cuối cùng. Điều đó thực sự không có vẻ như là một cách tệ để ra đi.

Nổi trên một tảng băng trôi ở Bắc Băng Dương, không khí lạnh lẽo tràn ngập khắp cơ thể bạn khi bạn nhìn lên bầu trời đêm.

Nó không có vẻ như là một cách tệ để ra đi.

Nhưng Benbrook và tôi nhanh chóng trở về đất liền. “Dĩ nhiên là tôi muốn có gia đình xung quanh tôi, và cơ hội để tôi ngồi lên một tảng băng trôi ở Bắc Băng Dương để chết – điều đó là không có khả năng.” Cô ấy cười. “Tôi có lẽ sẽ nằm trên giường bao quanh bởi những người thân yêu. Mục tiêu của tôi vẫn là ra đi trong yên bình.” Trở lại mục tiêu ban đầu.

***

Vì vậy, tôi sẽ quay sang bạn, người đọc dũng cảm và kiên nhẫn: từ vô lý đến khả dĩ, bạn muốn ra đi như thế nào? Để bản thân bạn suy nghĩ về nó, theo như cách bạn sẵn sàng để làm như vậy. Bạn có muốn một ống thở dốc xuống cổ họng của bạn nếu nó là điều cần thiết? Bạn có muốn được bón cho ăn nếu bạn không thể tự làm điều đó cho mình? Bạn có muốn chết trong bệnh viện? Bạn thậm chí có thể kể đến cả các chi tiết xung quanh – bạn có muốn có âm nhạc nổi lên quanh mình, một căn phòng ấm áp, và một ai đó nắn bóp cái chân sưng của bạn?

Bất cứ điều gì bạn muốn, bất kể bạn nghĩ đến nó sâu sắc đến thế nào, điều quan trọng là chia sẻ ý tưởng của bạn về một cái chết hay. Nói chuyện với gia đình, viết ra những gì bạn muốn, và giữ nó ở đâu đó họ biết. Hỏi mọi người về nó tại các bữa tiệc. Vì bất kỳ ai thực hiện một quyết định “rút sợi dây” có thể cho bạn biết, bất kỳ hướng dẫn nào bạn để lại sẽ rất hữu ích nếu bạn không thể tự nói về mình trong ngày cuối cùng.

Đây là quyết định cuối cùng của bạn, sau tất cả – tốt hơn hết là làm cho nó thật tuyệt.


  1. Grand Canyon là một khe núi dốc nằm bên bờ sông Colorado ở tiểu bang Arizona, và nằm trong Vườn Quốc gia Grand Canyon, Hoa Kỳ. Hẻm núi có chiều dài khoảng 446km và rộng 13 đến 26km tùy khu vực. Chiều cao của hẻm núi tính từ đỉnh Yavapai của Grand Canyon xuống đến dòng sông Colorado ở dưới chân núi là vào khoảng 1400m. Các nhà khoa học cho biết có đến 1.500 loài thảo mộc, 355 loài chim, 89 loài động vật có vú, 47 loài bò sát, 9 loài động vật lưỡng cư và 17 loài cá khác nhau sinh trưởng trong khu vực này. Đây cũng là một trong những điểm đến yêu thích của các vận động viên leo núi chuyên nghiệp cũng như nghiêp dư; các nhà thám hiểm đến từ nhiều nước trên thế giới và những người yêu thiên nhiên.

  2.  Nhóm thuốc opioid là nhóm thuốc mang lại hiệu quả cao trong điều trị giảm đau, đặc biệt là giảm đau do ung thư. Opioid bao gồm các loại thuốc phiện (opiat), các loại thuốc có nguồn gốc từ thuốc phiện, bao gồm cả morphin. Khi vào cơ thể, thuốc opioid sẽ liên kết với các thụ thể opioid tập trung nhiều ở hệ thống thần kinh trung ương, ngoại biên và đường tiêu hóa… Tác động giảm đau của thuốc opioid là làm giảm phản ứng đau của cơ thể do giảm truyền các tín hiệu đau đến não và tăng ngưỡng chịu đau của cơ thể.

    Thuốc opioid được chia làm 2 nhóm: nhóm có nguồn gốc tự nhiên chiết xuất từ thuốc phiện (opium, morphin, codein) và nhóm có nguồn gốc tổng hợp (hydrocodon, heroin, fentanyl, tramadol…).

  3. Sau khi chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc, tỷ lệ sinh ở các nước giàu tăng lên nhanh chóng do quân đội được giải ngũ và họ bắt đầu lập gia đình. Mỹ là nước chứng kiến hiện tượng này một cách rõ nét nhất. Giữa năm 1946 và 1964, có đến 76 triệu đứa trẻ được sinh ra, nâng lượng người được sinh ra sau chiến tranh thế giới thứ II lên tới con số 81% so với tổng số dân tại Mỹ, tạo thành một thế hệ có cuộc sống hạnh phúc hơn và đủ lớn để có được tiếng nói riêng xét về cả chính trị và kinh tế.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

đọc thêm
Mới nhất